قاسم بن محمد بن ابوبکر صدیق؛ فقیه مدینه
دکتر عبدالرحمن رأفت پاشا
ترجمه: عادل حیدری
آیا سخنی از زندگانی این تابعی بزرگوار شنیدهای؟
جوانی که مجد و بزرگی را از هر سو جمع کرده بود و حتی اندکی از شرافت از وی باز نمانده بود.
پدرش محمد بن ابوبکر صدیق و مادرش دختر یزدگر آخرین پادشاه ایران و عمهاش أم المؤمنین عائشه رضی الله عنها میباشد.
مقتدى در ركعت دوم خواب رفته و در ركعت چهارم بيدار شده است
چه مىفرمايند علماء در مسئله ذيل:
شخصى پشت سر امام اقتداء كرده، و در ركعت دوم خواب رفته، هنگامى كه بيدار شد امام ركعت چهارم را خوانده بود، حال اين شخص چه بايد بكند؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
اين شخص همان دو ركعت را كه از او فوت شده بدون قرائت قضاء بياورد چون به اين شخص «لاحق» گفته مى شود، و حكم «لاحق» اين است كه بدون قرائت قضا آورد.
وفي الدر:
«وَاللَّاحِقَ مَنْ فَاتَتْهُ الرَّكَعَاتُ كُلُّهَا أَوْ بَعْضُهَا لَكِنْ بَعْدَ اقْتِدَائِهِ بِعُذْرٍ كَغَفْلَةٍ ...، وَحُكْمُهُ كَمُؤْتَمٍّ فَلَا يَأْتِي بِقِرَاءَةٍ وَلَا سَهْوٍ وَلَا يَتَغَيَّرُ فَرْضُهُ بِنِيَّةِ إقَامَةٍ، وَيَبْدَأُ بِقَضَاءِ مَا فَاتَهُ عَكْسُ الْمَسْبُوقِ ثُمَّ يُتَابِعُ إمَامَهُ إنْ أَمْكَنَهُ إدْرَاكُهُ وَإِلَّا تَابَعَهُ، ثُمَّ صَلَّى مَا نَامَ فِيهِ بِلَا قِرَاءَةٍ». [الدر الـمختار مع الرد: 1/440 ط كويته، 2/345، 344 ط دارالكتب العلمية].
والله أعلم بالصّواب
خدانظر-عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
حدّ تند خواندن قرآن در تراويح
سؤال: در مورد تند خواندن نماز تراويح، آيا حديثى وجود دارد يا خير؟
در نماز تراويح كه ده سوره آخر قرآن خوانده ميشود اگر شخصى با فرائض، تراويح و وتر را در مدت 35 دقيقه بخواند شرعاً درست است يا خير؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
يكى از واجبات نماز تلاوت قرآن و تصحيح حروف و تلفظ درست آنها است. و نيز در نماز تعديل اركان و اداى آنها با تسبيحات ركوع و سجده و تشهد لازم است، و نماز تراويح چونكه ركعات بيشترى نسبت به نمازهاى ديگر دارد، لذا به انذازهاى سريع بخواند كه تلفظ حروف رعايت بشود و نيز در بقيه اركان نماز تعديل را رعايت كند چنين صورتي جايز مىباشد. ناگفته نماند كه تسبيحات ركوع و سجده را اگر از سه مرتبه كمتر بگويد نمازش باطل نمىگردد. [رد الـمحتار: 1/365].
وفي الدر:
«وفي الحجة: يقبرأ في الفرض بالترسل حرفاً حرفاً، وفي التراويح بين بين، وفي النفل ليلاً له أن يسرع بعد أن يقرأ كما يفهم».
وفي الرد:
«قوله: «بين بين» أى بان تكون بين الترسل والا سرع قوله: «كما يفهم» أى بعد ان يمدَّ اقل مدّ قال به القراء، و الّا حرم لترك الترتيل الـمأمور به شرعاً ط». [رد الـمحتار: 1/200].
علامه نووى در شرح مسلم تحت حديثى چنين مىفرمايد:
«معناه ان هذا الرجل اخبر بكثرة حفظه واتقانه، فقال ابن مسعودt: أتهذّه هذا- وهو تشديد الذّال- وهو شدة الاسراع والافراط فى العجلة، ففيه النهى عن الهذّ والحثّ على الترتيل والتدبر وبه قال جمهور العلماء». [مسلم مع شرحه: 1/273 ط پاكستان].
والله أعلم بالصّواب
خدانظر-عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
20/11/1417 ﻫ.ق
اداى نماز تهجد و صلوة التسبيح با جماعت
سؤال: نماز تهجد با جماعت و يا نماز صلوة تسبيح با جماعت چگونه است؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
اداى نوافل (نماز تهجد و تسبيح) با جمعى بيش از سه نفر بصورت تداعى مكروه مىباشد.
وفي الدر الـمختا ر:
«وَلَا يُصَلِّي الْوِتْرَ وَ لَا التَّطَوُّعَ بِجَمَاعَةٍ خَارِجَ رَمَضَانَ أَيْ يُكْرَهُ ذَلِكَ عَلَى سَبِيلِ التَّدَاعِي، بِأَنْ يَقْتَدِيَ أَرْبَعَةٌ بِوَاحِدٍ كَمَا فِي الدُّرَرِ».
وفي الرد:
«وَالنَّفَلُ بِالْجَمَاعَةِ غَيْرُ مُسْتَحَبٍّ لِأَنَّهُ لَمْ تَفْعَلْهُ الصَّحَابَةُ فِي غَيْرِ رَمَضَانَ ا ه وَهُوَ كَالصَّرِيحِ فِي أَنَّهَا كَرَاهَةُ تَنْزِيهٍ». [رد الـمحتار: 1/524].
واللهـ أعلم بالصّواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
در نوافل روز جهراً قراءت مىخواند
چه مىفرمايند علماى دين در نمازهاى نافله كه در روز اداء مىشوند:
الف- نمازگذار مىتواند قرائت بالجهر نمايد يا خير؟
ب- حكم قرائت بالجهر در نوافل روز، چگونه است؟
ج- در صورت منفى بودن جواب اگر سهواً قرائت بالجهر نمود سجده سهو لازم مىشود يا خير؟
د- اگر عذرى وجود داشته باشد مىتواند قرائت بالجهر نمايد يا خير؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
الف: خير، نمىتواند.
وفي الهنديه:
«وأما نوافل النهار فيخفى فيها حتماً، وفي نوافل الليل يتخير، كذا في الزاهدى» [الهندية: 1/72].
وفي التتارخانيه:
«فان كانت نوافل النهار يكره الجهر فيها لانها تابعة للفرائض». [التتارخانية: 1/448].
ب: مكروه تحريمى است.
«وان كان يصلى التطوع في النهار يسرّ وجوباً، لـمواظبة النبىr على ذلك. كذا في مراقى الفلاح. وذكر صاحب البنايه: ان الجهر فيه مكروه تحريماً». [السعاية: 2/270، التتارخانيه: 1/448].
ج: خير.
وفي الهنديه:
«والـمنفرد لايجب عليه السهو بالجهر والاخفاء، لانّهما من خصائص الجماعة، كذا في التبيين». [الهندية: 1/128، رد الـمحتار: 1/548].
د: بله.
وفي التتارخانية:
«واما فى تطوع النّهار فانه يخافت فيها بالقراءة الا مين عذر، وهو أن يكون هناك من يتحدّث أو يغلبه النوم فيجهر في ذلك لرفع النوم، أو لغلبة الكلام عليه، ولا يجب سجدة السهو عليه». [رد الـمحتار: 1/365].
والله أعلم بالصّواب
خدانظر-عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
خواندن نمازهاى سنت در منزل
1- خواندن سنتها در خانه افضل است يا در مسجد؟
2- اگر در خانه افضل باشد، آيا فاصله زيادى كه بين فرض و سنت، هنگام رفتن به منزل واقع مىشود، اشكالى وارد مىكند يا خير؟ زيرا بهتر اين است كه بين فرض و سنت اتصال باشد.
الجواب باسم ملهم الصّواب
1- خواندن نمازهاى سنت در خانه افضل مىباشد.
ودليله:
«عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ قَالَ: اجْعَلُوا مِنْ صَلاَتِكُمْ فِي بُيُوتِكُمْ . وَلاَ تَتَّخِذُوهَا قُبُوراً». [رواه البخارى ومسلم وأبو داود والترمذى والنسائى».
«عَنْ جَابِرٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللّهِr: إِذَا قَضَى أَحَدُكُمُ الصَّلاَةَ فِي مَسْجِدِهِ، فَلْيَجْعَلْ لِبَيْتِهِ نَصِيباً مِنْ صَلاَتِهِ . فَإِنَّ الله جَاعِلٌ فِي بَيْتِهِ مِنْ صَلاَتِهِ خَيْراً». [رواه مسلم وغيره].
«وَعَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍt أَنَّ النَّبِيَّ قَالَ: صَلُّوا أَيُّهَا النَّاسُ فِي بُيُوتِكُمْ، فَإنَّ أَفْضَلَ صَلاَةِ الْمَرْءِ فِي بَيْتِهِ إلاَّ الصَّلاَةَ الْمَكْتُوبَةَ». [رواه النسائي بإسناد جيد، وابن خزيمة في صحيحه. الترغيب والترهيب للمنذري: ص 279].
2- اگر چه اتصال بين فرض و سنت بهتر است، اما فاصلهاى كه از رفتن به خانه واقع مىشود اشكالى وارد نمىكند.
«وَأَفَادَ شَيْخُنَا أَنَّ الْكَلَامَ فِيمَا إذَا صَلَّى السُّنَّةَ فِي مَحَلِّ الْفَرْضِ لِاتِّفَاقِ كَلِمَةِ الْمَشَايِخِ عَلَى أَنَّ الْأَفْضَلَ فِي السُّنَنِ حَتَّى سُنَّةَ الْمَغْرِبِ الْمُنَزَّلُ أَيْ فَلَا يُكْرَهُ الْفَصْلُ بِمَسَافَةِ الطَّرِيقِ». [رد الـمحتار: 1/392 ط كويته].
والله أعلم بالصّواب
خدانظر-عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
نفل چند ركعتى خوانده شود بهتر است
نمازنافله چند ركعت است، 2 يا 4 يا كمتر يا بيشتر، و در چه موقع نماز نافله درست نيست؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
نماز نفل دو و چهار ركعت، هر دو طريقه جايز است.
خواندن نماز نفل در همه اوقات جايز است، نجز اوقات ثلاثه (هنگام طلوع، استواء، غروب) و بعد از فجر و عصر.
«ومنع عن الصلاة إلى قوله: وعن التنفّل بعد صلاة الفجر والعصر، لا عن قضاء فائتة». [كنز الدقائق: ص 39].
و الله أعلم بالصّواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
قنوت خواندن در نماز فجر
سؤال: پيش نمازى حنفى المسك است كه در نماز صبح هر روز در ركعت دوم، قنوت چهراً مىخواند، بعد از پرسيدن علت مىگويد: كه قنوت نازله مىخوانم.
لطفاً در مورد مسئله مذكور بفرمائيد كه آيا اين كار او جايز است يا خير؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
قنوت نزد احناف فقط در نماز وتر و هنگام نازل شدن بلا و مصيبت در نماز صبح خوانده مىشود، اما در غير اين دو وقت خوانده نمىشود.
«ولا يقنت لغيره الّا لنازلة فيقنت الامام في الجهرية، وقيل في الكل».
وفي الرد:
«قَوْلُهُ: «فَيَقْنُتُ الْإِمَامُ فِي الْجَهْرِيَّةِ» يُوَافِقُهُ مَا فِي الْبَحْرِ والشُّرُنبُلالِيَّة عَنْ شَرْحِ النِّقَابَةِ عَنْ الْغَايَةِ: وَإِنْ نَزَلَ بِالْمُسْلِمِينَ نَازِلَةٌ قَنَتَ الْإِمَامُ فِي صَلَاةِ الْجَهْرِ وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ وَأَحْمَدَ ا ه وَكَذَا مَا فِي شَرْحِ الشَّيْخِ إسْمَاعِيلَ عَنْ الْبَنَانِيَّةِ: إذَا وَقَعَتْ نَازِلَةٌ قَنَتَ الْإِمَامُ فِي الصَّلَاةِ الْجَهْرِيَّةِ، لَكِنْ فِي الْأَشْبَاهِ عَنْ الْغَايَةِ: قَنَتَ فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ، وَيُؤَيِّدُهُ مَا فِي شَرْحِ الْمُنْيَةِ حَيْثُ قَالَ بَعْدَ كَلَامٍ: فَتَكُونُ شَرْعِيَّتُهُ: أَيْ شَرْعِيَّةُ الْقُنُوتِ فِي النَّوَازِلِ مُسْتَمِرَّةً، وَهُوَ مَحْمَلُ قُنُوتِ مَنْ قَنَتَ مِنْ الصَّحَابَةِ بَعْدَ وَفَاتِهِ عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ، وَهُوَ مَذْهَبُنَا وَعَلَيْهِ الْجُمْهُورُ. وَقَالَ الْحَافِظُ أَبُو جَعْفَرٍ الطَّحَاوِيُّ: إنَّمَا لَا يَقْنُتُ عِنْدَنَا فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ مِنْ غَيْرِ بَلِيَّةٍ، فَإِنْ وَقَعَتْ فِتْنَةٌ أَوْ بَلِيَّةٌ فَلَا بَأْسَ بِهِ، فَعَلَهُ رَسُولُ اللَّهِr وَأَمَّا الْقُنُوتُ فِي الصَّلَوَاتِ كُلِّهَا لِلنَّوَازِلِ فَلَمْ يَقُلْ بِهِ إلَّا الشَّافِعِيُّ». [رد الـمحتار: 1/496].
قال العلامة الرافعى على قول الشامى:
««يوافقه ما في البحر...» قال العلامة الطحطاوى والسندى: ما وقع فى بعض نسخ البحر والامداد عن الغاية: ان نزل بالـمسلمين نازلة قنت الامام فى صلوة الجهرية، فهو تحريف من النساخ وصوابه الفجر. اه». [تقريرات الرافعي على رد الـمحتار: 1/88].
والله أعلم بالصواب
خدانظر-عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
22/11/1417 ﻫ.ق
خواندن نوافل و سنت در داخل ماشين در شهر و بيرون از شهر
چه مى فرمايند علماى دين در مسئله ذيل:
خواندن نوافل و سنن در ماشين در حال حركت جايز است يا خير؟ و نيز خواندن نوافل در ماشين در شهر جايز مىباشد يا خير؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
خواندن نوافل و سنتها علاوه از سنت فجر، داخل ماشين بيرون از شهر جايز است و مواجهه با قبله نيز شرط نيست، به هر طرفى كه بخواند جايز است، اما در شهر خواندن آن مكروه است پس بهتر اين است كه نخواند.
وفي الدر:
«ويتنفل الـمقيم راكباً خارج الـمصر مؤمئاً».
قال ابن عابدين الشامى/:
«قوله: «يتنفل الـمقيم» أى بلا عذر اطلق النفل فشمل السنن الـمؤكدة الا سنة الفجر كما مر... قوله: «خارج الـمصر» هذا هو الـمشهور وعندهما يجوز في الـمصر، لكن بكراهة عند محمد لانه يمنع الخشوع، وتمامه في الحلية». [رد الـمحتار: 1/516].
و الله أعلم بالصّواب
خدا نظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
تعداد ركعات وتر/ محل دعاى قنوت/ بلند كردن دستها در طول خواندن دعاى قنوت
لطفاً به سوالات زير ياسخ دهيد:
أ- از نظر فقه حنفى وتر چند ركعت است؟
ب- به چه صورت اداء مىگردد؟
ج- دعاء قنوت قبل از ركوع است يا بعد از آن؟
د- دعاء قنوت با بلندكردن دستها بصورت دعاء خوانده مىشود يا خير؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
أ: از نظر فقه حنفى نماز وتر سه ركعت است.
ب: روش خواندنش اينست كه سه ركعت نماز وتر نيت كند، بعد از ركعت دوم در قعده نشسته التحيات را بخواند، سپس بدون اينكه سلام دهد براى ركعت سوم بلند شده در ركعت سوم سورهء فاتحه و سورهاي ديگر خوانده تكبير گفته دستها را تا گوشها بلند كند و بعد دستها را پائين آورده مانند حالت قيام ببندد و دعاء قنوت را بخواند و بعد ركوع كرده نمازش را تمام كند.
ج: همانگونه كه عرض شد دعاء قنوت قبل از ركوع خوانده مىشود.
د: هنگام خواندن دعاء قنوت دستها بايد بسته باشد.
والله أعلم بالصّواب
خدانظر-عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
12/10/1419 ﻫ.ق
در رمضان نماز عشاء را تنها خوانده، آيا وتر را با جماعت بخواند يا نه؟
در ماه مبارك رمضان اگر شخصى براي نماز عشاء به مسجد دير آمد و امام نماز فرض را خوانده بود، لذا خودش فرضها را خواند حالا پس از اختتام نماز تراويح آيا در نماز وتر به امام اقتدا نمايد يا به تنهايى بخواند؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
از عبارت رد الـمحتار چنين فهميده مى شود كه اگر فرض و تراويح را يا تنها فرض را منفردأ خوانده و در جماعت تراويح شركت نموده، حالا بر اين شخص شركت در جماعت وتر مكروه است.
اما تحقيق علامه حلبى در شرح الـمنية الصغير اين است كه در هر دو صورت جايز است كه در جماعت وتر شركت نمايد.
وفي الدر:
«ولو لم يصلها أى التراويح بالامام أو صلاها مع غيره له أن يصلى الوتر معه، بقى لو تركها الكل هل يصلّون الوتر بجماعة؟ فليراجع».
وفي الرد:
«قوله: «ولو لم يصلّها» الخ... رأيت في القهستانى ذكر تصحيح ما ذكره الـمصنف ثم قال لكنه إذا لم يصل الفرض معه لا يتبعه في الوتر اه. فقوله: «ولو لم يصلّها» أى وقد صلى الفرض معه، لكن ينبغى أن يكون قول القهستانى، معه احترازاً عن صلوتها منفرداً، اما لو صلّاها جماعة مع غيره ثم صلّى الوتر معه لاكراهة. تأمل». [رد الـمحتار: 1/523].
وفي شرح منية الصغير:
«فاتته ترويحة أو ترويحتان و قام الامام الى الوتر يوتر مع الامام ثم يقضى ما فاته، و اذا لم يصل الفرض مع الامام قيل لا يتبعه فى التراويح و لا فى الوتر وكذا اذا لم يصل معه التراويح لا يتبعه فى الوتر و الصحيح انه يجوز أن يتبعه فى ذلك كله». [شرح الـمنية الصغير: ص 210، وكذا في احسن الفتاوي: 3/459].
والله أعلم بالصّواب
خدانظر-عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
23/2/1419 ﻫ.ق
فراموش كردن تكبير قنوت
سؤال: اگر شخصى در ركعت سوم وتر تكبير قنوت را فراموش كرده و بدون تكبير خواند، آيا نمازش درست است يا خير؟ سجده سهو واجب مىگردد يا خير؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
تكبير قنوت را واجب قرار دادهاند، اما در صورت ترك راجح همين است كه نماز درست است و سجده سهو لازم نمىگردد.
وفي واجبات الصلوة من الدر الـمختار:
«وقراءة قنوت الوتر وهو مطلق الدعاء، وكذا تكبير قنوته وتكبيرة ركوع الثالثة. زيلعى».
وفي الرد:
«قَوْلُهُ: «وَكَذَا تَكْبِيرُ قُنُوتِهِ» أَيْ الْوِتْرِ.
قَالَ فِي الْبَحْرِ فِي بَابِ سُجُودِ السَّهْوِ: وَمِمَّا أُلْحِقَ بِهِ: أَيْ بِالْقُنُوتِ تَكْبِيرُهُ، وَجَزَمَ الزَّيْلَعِيُّ بِوُجُوبِ السُّجُودِ بِتَرْكِهِ: وَذَكَرَ فِي الظَّهِيرِيَّةِ أَنَّهُ لَوْ تَرَكَهُ لَا رِوَايَةَ فِيهِ، وَقِيلَ يَجِبُ السُّجُودُ اعْتِبَارًا بِتَكْبِيرَاتِ الْعِيدِ، وَقِيلَ لَا. ا ه. وَيَنْبَغِي تَرْجِيحُ عَدَمِ الْوُجُوبِ لِأَنَّهُ الْأَصْلُ، وَلَا دَلِيلَ عَلَيْهِ، بِخِلَافِ تَكْبِيرَاتِ الْعِيدِ اِ ه». [رد الـمحتار: 1/346].
والله أعلم بالصّواب
خدانظر-عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
22/2/1417 ﻫ.ق
وقت اداي نمازهاي قضا شده
چه میفرمایند علمای دین در مسئله ذیل:
نمازهای پنجگانه را که قضا میشود چه موقع باید خواند؟ شب یا روز؟ اگر محدودهای دارد بنویسید.
الجواب باسم ملهم الصواب
نمازهای قضا شده را شب و روز، هر وقت میتوان خواند وقت بخصوصی ندارند اما در سه وقت یعنی: طلوع آفتاب، استوای آفتاب و غروب آفتاب خواندن نماز قضايی جایز نیست و اگر این فرد صاحب ترتیب است نمازهای قضا شده را قبل از نماز وقتی بجا بیاورد و اگر صاحب ترتیب نیست تقدیم نماز قضايی بر نماز وقتی لازم و ضروری نیست.
صاحب ترتیب به کسی میگویند که نمازهای قضا شدهاش به شش نماز نرسیده باشد.
وفي عمدة القاری:
«عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِىِّr قَالَ: مَنْ نَسِىَ صَلاَةً فَلْيُصَلِّ إِذَا ذَكَرَهَا، لاَ كَفَّارَةَ لَهَا إِلاَّ ذَلِكَ. وَأَقِمِ الصَّلاَةَ لِذِكْرِى».
الرابع: «أن بعضهم احتج بقوله: إذا ذكر، على جواز قضاء الفوائت في الوقت الـمنهي عن الصلاة فيه. قلت: ليس بلازم أن يصلي في أول حال الذكر، غاية ما في الباب أن ذكره سبب لوجوب القضاء، فإذا ذكرها في الوقت الـمنهي وأخرها إلى أن يخرج ذلك وصلى، يكون عاملاً بالحديثين: أحدهما هذا، والآخر: حديث النهي في الوقت الـمنهي عنه». [عمدة القاري: 4/132].
وفي الصحيح للامام مسلم:
«عَنْ مُوسَى بْنِ عُلِيَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: سَمِعْتُ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيَّ، يَقُولُ: ثَلاَثُ سَاعَاتٍ كَانَ رَسُولُ اللّهِ يَنْهَانَا أَنْ نُصَلِّيَ ِيهِنَّ. أَوْ أَنْ نَقْبُرَ فِيهِنَّ مَوْتَانَا: حِينَ تَطْلُعُ الشَّمْسُ بَازِغَةً حَتَّى تَرْتَفِعَ. وَحِينَ يَقُومُ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ حَتَّى تَمِيلَ الشَّمْسُ. وَحِينَ تَضَيَّفُ الشَّمْسُ لِلْغُرُوبِ حَتَّى تَغْرُبَ». [مسلم: 1/276].
وفي فتح الـملهم شرح مسلم:
«قال علي القاري: والـمذهب عندنا أن هذه الأوقات الثلاثة يحرم فيها الفرائض والنوافل وصلاة الجنازة وسجدة التلاوة، إلا إذا حضرت الجنازة أو تليت آية السجدة، حينئذ فإنهما لا يكرهان لكن الأولى تأخيرهما إلى خروج الأوقات». [فتح الـملهم: 2/370].
وفي الدر:
«وكره تحريماً صلاة مُطْلقاً ولو قضاء أَوْ واجبة أَوْ نَفْلاً أو على جنازة وسَجْدة تلاوة وسَهْو مع شروق و استواء و غروب الا عصر يومه». [الدر الـمختار مع الرد: 1/272].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 28/1/1420ﻫ.ق
حکم نمازهای قضا شده از شخص مریض
چه میفرمایند علمای دین در مسئله ذیل:
فردی بر اثر بیماری توانايی خود را از دست داده و بعد فوت کرده است حکم نمازهای فوت شده وی چگونه است؟
الجواب باسم ملهم الصواب
فدیه نمازهايـیکه قادر به ادای آنها با اشاره هم نبوه است بر او لازم نیست ولی نمازهای زمان توانايی وی حتی با اشاره اگر فوت شدهاند فدیه دارند، و فدیه آنها برای هر نماز فرض دو کیلو گندم و یا قیمت معادل آن در صورت وصیت کردن از ثلث مال متروکه لازم است و نماز وتر هم حکم فرض را دارد.
وفي الدر:
«ولو مات وعليه صلوات فائتةٌ وأَوْصى بالكفَّارة يعطى لكل صلاة نصف صاع من برٍّ كالفِطْرة وكذا حُكْم الوِتْر».
وفي الرد:
«قوله «وعليه صلوات فائتة الخ» أي بأن كان يقدر على أدائها ولو بالإيماء، فيلزمه الإيصاء بها وإلا فلا يلزمه وإن قلت، بأن كانت دون ستّ صلوات، لقوله عليه الصَّلاة والسَّلام: فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَالله أَحَقُّ بِقَبُولِ العُذْرِ مِنْه». [رد الـمحتار: 1/541ط كويته].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 1/9/1420ﻫ.ق
كسي كه بر اثر تصادف بيهوش شده است حكم نماز و روزهاش چيست
سؤال: شخصی بر اثر تصادف خونریزی مغزی میکند و تا مدت دو هفته بیهوش میشود و بعد از به هوش آمدن گاهی عارضه بیهوشی بر او طاری میشود. ضمناً بر اثر تصادف بدن و لباسهای این فرد خونین شدهاند حکم نماز و روزه این شخـص در ایام بیهوشی چیست؟
الجواب باسم ملهم الصواب
هرگاه بیهوشی از یک شبانه روز بیشتر ادامه پیدا کند قضای نمازها لازم نیست بنابراین قضای نمازهای ایام بیهوشی بر این فرد لازم نیست و بعد از دو هفته بیهوشی چون عموماً در حالت به هوشی بسر میبرد و گاهگاهی بـیهوش میشود قضای نمازهای آن روزها بر او لازم است.
وفي الدر الـمختار:
«قال ومن جن أو اغمی علیه ولو بفـزع من سبع أو آدمی یوماً ولیلة قضی الخمس وان زاد وقت صلاة سادسة لا للحرج ولو افاق في الـمدة فان لافاقته وقت معلوم قضي والا لا». [الدر الـمختار مع الرد: 1/564].
وفي الرد:
«قوله: «فإن لإفاقته وقت معلوم» مثل أن يخف عنه الـمرض عند الصبح مثلاً فيفيق قليلاً، ثم يعاوده فيغمى عليه تعتبر هذه الإفاقة فيبطل ما قبلها من حُكْم الإغْماء إذا كان أقلَّ من يوم وليلة، وإنْ لم يكن لإفاقته وقت معلوم لكنه يفيق بغتة فيتكلم بكلام الأصحاء ثم يغمى عليه فلا عبرة بهذه الإفاقة». [ح عن «البحر». رد الـمحتار عن البحر: 1/564. كذا في الهندية: 1/137].
روزه ایام بیهوشی را قضاء بیاورد اما روزی را که حادثه بیهوشی در آن روز رخ داده روزهاش را قضا نیاورد.
وفي الدر الـمختار:
«وقَضَى أيَّام إِغْمائه ولو كان الإغْماء مُسْتَغْرقاً للشَّهْر لنُدْرة امتداده سوى يوم حدث الإِغْماء فيه أو في ليلته فلا يَقْضيه إِلاَّ إِذا عَلِمَ أنَّه لم ينوه».
وفي الرد:
«قوله: «فلا يقضيه» لأنَّ الظَّاهرَ مِنْ حاله أن ينوي الصَّوم ليلاً حملاً على الأَكْمل، ولو حدث له ذلك نهاراً أمكن حمله كذلك بالأولى، حتى لو كان متهتكاً يعتاد الأَكْل في رمضان أو مسافراً قضى الكل، كذا قالوا: وينبغي أَنْ يقيد بمسافر يضره الصَّوم. أما من لا يضره فلا يقضي ذلك اليوم حَمْلاً لأَمْره على الصَّلاح لـما مرَّ أن صومه أفضل، وقول بعضهم: إنْ قَصَدَ صَوْمَ الغد في اللَّيالي من الـمسافر ليس ظاهر ممنوع فيما إذا كان لا يضره». «نهر». [رد الـمحتار: 2/134].
اگر شستن بدن و لباسهایش برای او متعذر باشد و یا اگر بعد از عوضکردن لباس دوباره خون آلود میشود ميتواند با بدن و لباسهای خونین نماز بخواند.
وفي الدر الـمختـار:
«وکذا مریض لا یبسط ثوباً الا تنجس فوراً له ترکه».
وفي الـرد:
«قولـه: «وكذا مريض الخ» في «الخلاصة»: مريض مجروح تحته ثياب نجسة إن كان بحال لا يبسط تحته شيء إلا تنجس من ساعته لـه أن يصلي على حالـه، وكذا لو لم يتنجس الثاني إلا أنه يزداد مرضه لـه أن يصلي فيه. «بحر» من باب صلاة الـمريض. والظاهر أن الـمراد بقولـه: من ساعته، أن يتنجس نجاسة مانعة قبل الفراغ من الصلاة كما أشار إليه الشارح بقولـه: وكذا». [رد الـمحتار: 1/224. کذا في الفتاوي الهندية: 1/137].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 25/8/1419ﻫ.ق
خواندن تراويح در مسجد جامع بهتر است يا در مسجد محله
چه میفرمایند علمای دین در مسئله ذیل:
خواندن نماز تراویح در مسجد محله بهتر است یا در مسجد جامع؟
الجواب باسم ملهم الصواب
تا زمانـیکه در عقائد و اعمال امام مسجد محله کوتاهی دیده نشده بهتر است که در مسجد محله نماز خوانده شود، زیرا که حق مسجد محله بر اهل محله است که در آن نماز بخوانند.
وفي الدر:
«مسجد حیه أفضل من الجامع». [الدر الـمختار مع الرد: 1/488. فتاوي دار العلوم ديوبند: 1/215].
اما در صورتی که در مسجد جامع تدریس و تعلیم انجام میگیرد و از آنجا استفاده دینی حاصل میشود، پس در این صورت اهل محله میتوانـند جهت استفاده به مسجد جامع بروند و در آن نماز بخوانند.
وفي الدر:
«و مسجد استاذه لدرسه أو سماع الاخبار افضل اتفاقاً». [الدر الـمختار مع الرد: 1/487].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 22/1/1418ﻫ.ق
اعاده تسبيحات در سجده سهو صلوة التسبيح
چه میفرمایند علمای دین در مسئله ذیل:
اگر کسی در «صلوة التسبیح» سهوکرد آیا تسبیحاتی را که خوانده مجددا بخواند یا خیر؟
الجواب باسم ملهم الصواب
اگر در صلوة تسبيح سهو کرد تسبیحات را دو مرتبه نخواند.
وفي الرد:
«وقیل لابن مبارك لو سها فسجد هل یسبح عشراً عشراً قـال لا انما هی ثلثمائة تسبیحة». [رد الـمحتار:1/508].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 29/5/1420ﻫ.ق
تطويل ركعت دوم بر ركعت اول در نمازهاي نفل
چه میفرمایند علمای دین در مسله ذیل:
در نمازهای نفلی اگر رکعت دوم از رکعت اول طولانیتر باشد چه حکمی دارد؟
الجواب باسم ملهم الصواب
در مورد مسئله فوق علماء اختلاف دارند علامه شامی صاحب «رد الـمحتار» میفرماید: در نوافل اطالت رکعت دوم بر اول مکروه است یـعنی خـلاف اولی است همچنانکه در فرایض مکروه است.
وفي الرد:
«والأصح كراهة إطالة الثانية على الأولى في «النفل» أيضاً إلحاقاً له بالفرض فيما لم يرد به تخصيص من التوسعة، كجوازه قاعداً بلا عذر ونحوهن». [رد الـمحتار:1/402].
اما علامه رافعی در «التحریر الـمختار» میفرماید: به دلیل اینکه امر نوافــل سهل و آسان است و آن وسعتی که در نوافل است در فرایض نیست لذا اطـاله رکعت دوم بر اول هیچگونه کراهتی ندارد.
چنانچه میفرماید:
«نقل ابن فرشته في شرح الـمجمع عن جامع الـمحبوبی ان اطالة الثانیة انما یکره في الفرائض واما في النوافل فغیر مکروه ولعل الوجه فیه ان النفل بــابه واسع فیغتفر فیه ما لا یغتفر في غیره لان الـمتطوع أمیر نفسه فلا یـلزمه الا مـا التزمه باختیاره وقصده بخلاف الفرض لأنه مقدر معین اصلا ووصفاً فلا یتجاوز عن ذلك أه من السندي.
ولعل الشارح نظر ان العلة اللتي ذكرها في البحر لعدم کراهة اطالة الأولی علی الثانیة وهی ان امر النوافل سهل تفید أیضاً عدم کراهة اطالة الثانیة علی الأولی فعزا له انه استظهر في النفل عدم الکراهة فمراده ان ما ذکره من التعلیل یفید ذلك وان کان کلامه في اطالة الأولی علی الثانیة لا العکس». [التحرير الـمختار ارد الـمحتار: 1/67].
اما آنچه از اختلافات در مورد مسئله فوق ذکر شد فقط در مورد اولی و غیر اولی است لذا اگر رکعت دوم از رکعت اول طولانیتر شد اشکالی ندارد.
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 5/12/1419ﻫ.ق
وقت نماز اشراق
سؤال: وقت نماز اشراق بعد از طلوع خورشید تا چه مدت است؟
الجواب باسم ملهم الصواب
وقت نماز اشراق بعد از اینکه خورشید طلوع کند و به اندازه یک نیزه (نيزه حدود دو متر و پنجاه سانتيمتر ميباشد. الفقه السلامي وأدلته:1/519) از سطح زمین ارتفاع داشته باشد شروع میشود و تا قبل از زوال ادامه دارد.
علامه مفتی رشید احمد حفظه الله میفرماید: وقت نماز اشـراق بـعد از طلوع خورشید زمانیکه کاملا سرخی بـر طــرف شـود شـروع مـی گردد و تـا نصف النهار ادامه دارد ولی در آغاز وقت، نماز اشراق خواندن افضل است. [احسن الفتاوي: 3/467].
وفي یسئلونك في الدین والحیاة تحت مسئلة وقت الاشراق:
«یبدأ وقتها بـارتفاع الشـمـس نـحو رمـح أو رمـحین و یـنتهی بزوالها». [يسئلونك في الدين والحياة: 2/77].
اما آنچه از حدیث فهمیده میشود این است زمانیکه نماز صـبح را بـا جماعت ادا کند و تا طلوع خورشید مشغول ذکر و یاد خدا باشد و به کار دنیوی مشغول نباشد و بعد از طلوع خورشید دو رکعت نماز بخواند ثواب حج و عمره به او میرسد ولی اگر بعلت اشتغال به کارهای دنیوی نتوانست با این کیفیت خدا را یاد کند و تا قبل از زوال خورشید نماز اشراق خوانـد، درست است ولی آن ثوابی که در حدیث ذکر است به او نمیرسد.
«عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِr: مَنْ صَلَّى الْغَدَاةَ فِى جَمَاعَةٍ ثُمَّ قَعَدَ يَذْكُرُ اللَّهَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ كَانَتْ لَهُ كَأَجْرِ حَجَّةٍ وَعُمْرَةٍ. قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِr: تَامَّةٍ تَامَّةٍ تَامَّةٍ». [رواه الترمذی].
قال فی الـمرقاة:
«قال رسول اللهr: من صلی الفجر في جماعة ثم قعد یذکر الله، أی استمر في مكانه ومسجده الذي صلی فیه فلا ینافیه القیام لطواف أو لطلب علم أو مجلس وعظ في الـمسجد بل وکذا لو رجع إلی بیته واستمر عـلی الذکر حتی تطلع الشمس ثم صـلی رکعتین، قال الطیـبی: أی ثم صلی بعد ان ترتفع الشمس قدر رمح حتی یخرج وقت الکراهه وهذه الـصلاة تسمی صلوة الاشراق وهی أول الضحی،کانت أی الـمثوبة (وابعد ابن حجر فقال أی هذه الحالة الـمرکبة من تلك الأوصاف کلها) له کاجر حـجة وعمرة». [مرقات شرح مشكاة 3/52 رقم الحديث: 971].
علامه محمد قطب الدین میفرماید که در اکثر احادیث نام این نماز بـه ضحی یاد شده و از ظاهرکلام این فهمیده میشود که این هر دو نماز یکی هستند اگر در اول وقت اداء بشود به صلاة الاشراق تعبیر میشود و اگر وقت الضحوة الکبری (یعنی چاشتگاه قبل از ظهر) خوانده شود صلاة الضحی گفته میشود و ابتدای وقت این نماز بعد از طلوع خورشید که وقت کراهیت خارج شود، شروع میشود و تا زوال ادامه دارد. [مظاهر حق: 2/654].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 26/6/1419ﻫ.ق
نماز امام زمان/ نماز آيات
چه میفرمایند علمای دین در مسائل ذیل:
1- آیا نماز امام زمان وجود دارد یا نه؟ و اگر وجود دارد طریقه خواندن آن چگونه است؟
2- طریقه خواندن نماز آیات چگونه است؟
الجواب باسم ملهم الصواب
در مذهب اهل سنت نمازی بنام امام زمان وجود ندارد اما نماز آیات در مذهب ما بنام آیات نیست ولي منظور اگر از نماز آیات نماز کسوف، خسوف و نماز در حالات ناگواری است که به هنگام روبرو شدن با آنها خواندن آن مستحب است. روش خواندن این نوع نمازها بـه ایـن صورت است کـه نماز کسوف (خورشید گرفتـگی) بصورت جماعت خوانده میشود، مـردم پشت ســر امـام جمعه دو رکعت یا چهار رکعت اقتدا میکنند و مثل بقیه نوافل در اوقـات غـیر مکروهه این نماز را میخوانند بدون اینکه اذان و اقامه و قرائت جهر و خطـبه گفته شود در این نماز ركوع و سجده و قرائت و ادعیه را طولانی میکنند و بعد از نماز امام نشسته رو به قبله و یا در حالت ایستاده رو به مـردم دعا میکند و تا زمانیکه نور خورشیدکاملا برگـردد به دعا ادامه میدهد. و اگر امام جمعه حضور نداشت مردم تنها نماز داخل خانههایشان بخوانند.
وفي الدر:
«يصلِّي بالنَّاس من يملك إقامة الجمعة رَكْعتين أو أكثر، كلّ ركعتين بتسليمة أو كل أربع، «مُجْتبى». وصفتها كالنفل أي بركوع واحد في غير وقت مكروه بلا أذان ولا إقامة لا جهرو لا خُطْبة وينادي الصَّلاة جامعة ليَجْتمعوا ويطيل فيها الركوع والسُّجود والقراءة والأَدْعية والأَذْكَار الذي هُوَ مِنْ خَصَائِصِ النَّافلة، ثمَّ يَدْعو بَعْدها جالِسَاً مُسْتَقبل القِبْلة أو قائماً مُسْتقبل النَّاس والقوم يؤَمِنِّون حَتى تَنْجلي الشَّمسُ كلُّها، وإنْ لم يحضر الإمام للجمعة صلَّى النَّاس فرادى».
وفي الشامیة:
«قوله: «الذي هو من خصائص النافلة» صفة للتطویل الـمفهوم من قوله: «و یطيـل» کما یظهر منکلام البحر». [رد الـمحتار:1/622. يسئلونك في الدين والحياة: 2/77].
و اگر ماه گرفتگی رخ داد و یا هوا بشدت تاریک شد و یا زلزله، صـاعقه و.....بوجود آمد مستحب است که مـردم در خانههای خـود بـه نـماز و نـیایش بپردازند.
وفي الدر الـمختار:
«صلی الناس فرادی کالخسوف والریح الشدیدة والظلمة القوية والفزع ونحو ذلك من الایات الـمخوفة کالزلازل والصواعق و...». [الدر الـمختار: 1/622].
خواندن نمازکسوف سنت و بقیه نمازها مستحب است.
وفي الدر:
«وفي العینی: صلوة الکسوف سنة واختار في الاسرار وجوبها وصلوة الخسوف حسنة وکذا البقية».
وفي الرد:
«قوله: «حسنة» الظاهر أن الـمراد بها الندب، ولهذا قال في «البدائع»: إنها حسنة، لقوله عليه الصَّلاة والسَّلام: إِذَا رَأَيْتُمْ مِنْ هَذِهِ الأَفْزَاعِ شَيْئَاً فَافْزَعُوا إِلَى الصَّلاَةِ». [رد الـمحتار:1/622].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 14/2/1420ﻫ.ق
قضاي سنتهاي نماز فجر با فرض آن
آیا سنتهای قضا شده صـبح را میتوان با دو رکعت فرض قضای آورد یا خیر؟
الجواب باسم ملهم الصواب
قبل از زوال، سنتهای فجر را با فرض تبعاً بجای بیاورد نه بعد از زوال، اما اگر تنها سنت قضا شده اند بدون فرض قضــای شـان قبل از طلوع خـورشید بالاجماع جایز نیست و بعد از طلوع خورشید نزد شیخین (امام ابوحنیفه و امام ابویوسف/) قضای آنها لازم نیست اما امام محمد/ میگوید: مـن دوست دارم تا قبل از زوال قضایشان را بجای آورد.
وفي الرد تحت قول الدر:
«ولا يقضيها إلا بطريق التبعية الخ، أي لا يقضي سنّة الفجر وحدها ...فلا تقضى قبل طلوع الشَّمس بالإجماع... وأما بعد طلوع الشمس فكذلك عندهما. وقال محمد: أحب إليّ أن يقضيها إلى الزوال كما في الدرر». [الدر الـمختار مع الرد: 1/530].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 26/3/1420ﻫ.ق
بر اثر وسوسه آیات را در نماز تکرر میکند/ اگر در نـمازهای سری با صدای بلند قرائت خواند/ نماز شـخصیکــه از تـلفظ بعضی حروف عاجز است
1- شخصی میخواهد که حتماً نماز با تجوید کامل خوانـده شـود و بـه خاطر همین ممکن است در نماز آیات یک سوره را چندین بار تکرار کند مثلا ممکن است سوره حمد را تا وسط بخواند و دوباره از اول شروعکند.
2- نمازهايـیکه باید سراً خوانده شود با صدای بلند میخواند در صورتی که اگر شخصی در کنارش نماز بخواند صدایش را واضع میشنود.
3- شخص مذکور بعضی از حروف را نمیتواند بخوبی تـلفظ کـند آیـا نمازش درست است یا خیر؟
الجواب باسم ملهم الصواب
1: از آنجايي که وسوسه و شک موجب میشود که او آیات یک سوره را بار بار تکرار کند و این وسوسه برای اولین بارش هم نیست لذا اشکالی ندارد و نمارش را ادامه بدهد و بطرف آن توجه نکند.
وفي الخانیة:
«ولو شك في صلاته أنه هل کبر للافتتاح أم لا؟ وهل أحدث ام لا؟ وهل اصابت النجاسة ثوبه أم لا؟ وهل مسح رأسه أم لا؟ ان کان ذلك أول مرة یستقبل الصلوة وان کان یقع له مثل ذلك کثیراً جاز له الـمضی ولا یلزمه الوضوء ولا غسل الثوب». [الخانية بهامش الهندية: 1/111].
2- اگر صدایش را یک یا دو نفر بشنود که در کنار نمازگذار باشند اشکالی ندارد.
«وفي الصحيحين عن النبي: كان يقرأ في الركعتين الأخيرتين بفاتحة الكتاب، ويسمعنا الآية أحياناً».
قال في الدر:
«وأدنى الـمخافتة إسماع نفسه أو من بقربه من رجل أو رجلان فلیس بجهر».
وفي الـرد:
«فقد ظهر بهذا أن أدنى الـمخافتة إسماع نفسه أو من بقربه من رجل أو رجلين مثلاً، وأعلاها (أي أشدها اخفاء. تقريرات رافعي: 1/65) تصحيح الحروف كما هو مذهب الكرخي». [رد الـمحتار: 1/395 وكذا في الطحطاوي على الـمراقي: ص205].
٣- حروفی راکه نمیتواند بخوبی تلفظ کند باید بکوشدکه آنـها را یـاد بگیرد، و تا آن وقت آیههايي را در نماز بخواند که این حروف در آنها نباشد و اگر چنین آیهای نیافت نمازش درست است اما دیگران را امامت ندهد.
وفي الهندية:
«ومن لا یحسن بعض الحـروف ینبغی أن یجهد ولا یعذر في ذلك فإن کان لاینطق لسانه في بعـض الحروف ان لم یجد أیة لیس فیها تلك الحـروف تـجـوز صلاته ولا یؤم غیره وان وجـد آیـة لیس فـیها تلك الحروف فقـرأها جازت صلاته عند الكل وان قرأ الآیه التی فـیها تلك الحــروف قال بعضهم لا یـجـوز صلاته هكذا في فتاوی قـاضیخان وهو الصحیح کذا في الـمحیط». [الهندية:1/79].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 20/3/1420ﻫ.ق
رعايت نكردن ترتيب سورهها در نماز
چه میفرمایند علمای دین در مسئله ذیل:
شخصی نماز وتر را خواند، در رکعت اول سوره «لهب»، در رکعت دوم سوره «اخلاص» و در رکعت سوم سوره «کوثر» را خواند و ترتیب را بین سورهها رعایت نکرد، حال حکمش چیست؟
الجواب باسم ملهم الصواب
اگر در نماز، قرآن را قصداً بدون ترتیب بخواند مکروه است. البته سجده سهو لازم نمیگردد.
و في الدر الـمختار:
«ويُكْرَهُ الفَصْل بسورة قصيرة وأن يَقْرأَ منكوساً ...وفي القنية: قَرَأَ في الأولى الكافرون وفي الثانية ألم تر أو تبت ثم ذكر يتم».
و في الرد:
«قوله: «وأن يقرأ منكوساً» بأن يقرأ في الثانية سورة أعلى مما قرأ في الأولى، لأن ترتيب السُّور في القراءة من واجبات التلاوة قوله: «ثم ذكر يتم» أفاد أن التنكيس أو الفصل بالقصيرة إنما يكره إذا كان عن قصد، فلو سهواً فلا». [رد الـمحتار: 1/404. كذا في الطحطاوي علي مراقي الفلاح: ص374، البحر الرائق: 2/94، 93].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 27/5/1420ﻫ.ق
آيا نگاه كردن به قرآن و خط بردن ثواب دارد؟
شخصی امی و بیسواد که نمیتواند قرآن بخواند امـا مـیخواهد ثـواب خواندن قرآن به او برسد اگر آیات قرآن را با انگشت خط ببرد آیا ثواب خواندن قرآن به او میرسد یا نه؟
الجواب باسم ملهم الصواب
ثواب تلاوت قرآن به او نمیرسد، ولی ثواب نظر و نگاه کردن بـه کـلام رب العلمین «قرآن مجيد» که بزرگترین معجزه رسول اکرمr است به او میرسد چون نگاه کردن بهکتاب الله نیز عبادت محسوب میشود.
در کتاب «آپ كي مسائل اور ان كا شرعي حل» که ترجـمه آن بشـرح ذیـل است، میفرماید:
«تلاوت به ادای الفاظ قرآن مجید بر زبان را گويند، اگــر بـر زبان نخواند و فقط در دلش تصور نماید ثواب تلاوت به او نمیرسد و فقط ثواب نکاه کردن با چشمها و تصور آن در دل را حاصل خواهدکرد». [آپ كي مسائل اور ان كا شرعي حل: 3/199].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 21/2/1419ﻫ.ق
اقامه زن براي نماز
چه میفرمایند علمای دین در مسئله ذیل:
آیا برای زن اقامه گفتن در نماز لازم است یا نه؟
الجواب باسم ملهم الصواب
در هیچ صورتی برای زنها در هنگام شروع نماز اقامهگفتن لازم نیست.
وفي الدر:
«ولا يسنُّ ذلك (فيما تصليه النِّساء أداء وقضاء) ولو جماعة كجماعة صبيان».
وفي الرد:
«قوله: «ولا یسن ذلك» أی الأذان والاقامه و قوله: «ولو جماعة....» کان الأولی للشارح (أی الحصکنی شارح التنویر) أن یقول ولو مـنفردة لأن جماعتهن الان غیر مشروعة فتفطن». [رد الـمحتار: 1/288].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 29/5/1420ﻫ.ق
تكرار جماعت در مسجد
در مسجدیکه نماز با جماعت قبلا خوانده شده و بـعداً گـروه دیگـری میآید و نماز را با جماعت میخوانند این مسئله از دیدگاه فقهاء چگونه است؟
الجواب باسم ملهم الصواب
جماعت دوم در مسجد محله که یک بار جـماعت شـده است بـار دوم جماعت کردن مکروه است اگر تنها نماز بخوانند بهتر است از اینکه جماعت بکنند.
وفي الرد:
«ولنا أَنَّه عَلَيهِ الصَّلاَةُ وَالسَّلاَمُ كَانَ خَرَجَ لِيُصْلِحَ بَينَ قَوْمٍ فَعَادَ إِلَى الْمَسْجِدِ وَقَدْ صَلَّى أَهْلُ الْمَسْجِدِ فَرَجَعَ إِلَى مَنْزِلِهِ فَجَمَعَ أَهْلَهُ وَصَلَّى» ولو جاز ذلك لمَّا اخْتار الصَّلاة في بيته على الجماعة في المَسْجد، ولأن في الإطلاق هكذا تقليل الجماعة معنى، فإنهم لا يجتمعون إذا علموا أنها لا تفوتهم وأمَّا مَسْجد الشَّارع فالنَّاس فيه سواء لا اختصاص له بفريق دون فريق ا ه. ومثله في «البدائع» وغيرها، ومقتضى هذا الاستدلال كراهة التكرار في مسجد الـمحلة ولو بدون أذان، ويؤيده ما في «الظَّهيرية»: لو دخل جماعة الـمسجد بعدما صلى فيه أهله يصلون وحداناً وهو ظاهر الرواية». [رد الـمحتار: 1/409]
وفیها أیضاً:
«وروی عن انـسt ان أصحاب رسول اللهr کانوا إذا فاتتهم الجماعة في الـمسجد صلوا في الـمسجد فرادی». [رد الـمحتار:1/265. فتاوي رشيديه: ص 297. عزيز الفتاوي: ص 190، 191].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 7/9/1420ﻫ.ق
نماز خواندن زن كنار شوهر
سؤال: آیا زن میتواند کنار شوهرش نماز فرض را انفراداً بخواند یا نه؟
الجواب باسم ملهم الصواب
در صورتی که نمازهایشان عليحده باشد مثلا (هرکدامشان نیت جداگانه داشته باشند و به صورت انفرادی بخوانند یا اینکه یکی از این دو نفر به امام اقتدا کند و دیگری به تنهايي نماز بخواند) نمازشان فـاسد نـمیشود البـته مکـروه تحریمی میباشد.
اما اگر نمازشان یکی باشد و علیحده نباشد مثلا هر دو نفرشان به یک امام اقتدا کنند نمازشان فاسد میشود.
وفي مراقي الفلاح:
«ویفسدها محازاة الـمشتهاة بساقها وکعبها في الاصح ولو محرماً له أو زوجة في صلاة مطـلقة مشترکة ».
وفـی الطحطاوی حاشیة مراقي الفـلاح:
«قوله: «مشتـرکة» احترز عن محازاة الـمصلیة لـمصلی لیس هو في صلاتها حیث تکره ولا تفسد». [طحطاوي على مراقي الفلاح: ص267].
وفي الرد:
«قوله: «مکروهة» الظاهر انها تحريمیة لانها مظنة الشهوة والکراهة عـلی الطاری». [رد الـمحتار: 1/425].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان29/5/1420ﻫ.ق
فضيلت تكبير تحريمه
چه میفرمایند علمای دین در مسئله ذیل:
وقت تکبیر تحریمه تا چه وقت است، یعنی ادراک فضیلت تکبیر تحریمه تا چه وقت است؟
الجواب باسم ملهم الصواب
درباره ادارک فضیلت تکبیر تحـریمه اقوال متعددی از فقها منقول است اما نظریه امام ابوحنیفه/ این است که تکبیر مقتدی مقارن با تکبیر امام باشد و قول صاحبین این است که مقتدی بعد از تکبیر امام تکبیر بگوید که بعضی این را تا امتداد ثناء و بعضی تا امتداد فاتحه و عدهای همین را مختار قرار دادهاند و بعضی دیگر تا ادراک رکعت اول گفتهاند و همین قول آخر را اوسع و اصح قرار دادهاند.
وفي الدر:
«ثم یسلم عن یمینه ویسار مع الإمام کالتحریمة مع الامام وقالا الأفضل فیـها بعده».
وفي الشامیة:
«وتظهر فائدة الخلاف في وقت إدراك فضيلة تكبيرة الافتتاح، فعنده بالـمقارنة، وعندهما إذا كبر في وقت الثناء، وقيل بالشروع قبل قراءة ثلاث آيات لو كان الـمقتدي حاضراً، وقيل سبع لو غائباً، وقيل بإدراك الركعة الأولى، وهذا أوسع وهو الصحيح ا ه. وقيل بإدراك الفاتحة وهو «الـمختار». خلاصة». [رد الـمحتار:1/388] والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 20/6/1420ﻫ.ق
ثنا خواندن مسبوق/ثنا خواندن در نمازهاي سري و جهري اگر امام را در حال ركوع يا در تشهد يافت چه وقت ثنا بخواند
چه میفرمایند علمای دین در مسائل ذیل:
1- شخصی در نمازهای جهری در رکعتی که امام جهراً قرائت میخواند اقتداکرد، آیا در این وقت مقتدی ثنا بخواند یا خیر؟
2- در نمازهای خفیه مقتدی ثنا بخواند یا خیر؟
3- اگر مقتدی در رکوع یا سجده به نماز رسید ثنا بخواند یا ركوع کند؟
4- اگر امام در تشهد بود ثنا خوانده شود یا خیر؟
الجواب باسم ملهم الصواب
1- در وقت اقتدا ثنا و تعوذ نخواند بلکه زمانیکه برای قضا آوردن رکعات فوت شده بلند شد در آن وقت ثنا و تعوذ بخواند.
وفي الهندية:
«إذا ادرك الامام في، القـراءة في الرکعة التی یجهر فیها لا یأتی بالثناء کذا في الخلاصة فإذا قام إلی قضاء ما سبق یأتی بالثناء ویتعوذ للقراءة، کذا في فتاوی قاضیخان». [الهندية: 1/90].
2- در این صورت ثنا بخواند.
وفي الهندیة:
«وفي صلاة الـمخافتة یأتی به -أی بالثناء- هکذا في الخلاصة ویسکت الـمؤتم عن الثناء إذا جهر الامام هو الصحیح». [الهندية: 1/91].
٣- زمانی که امام در رکوع یا سجده بود فکر کند اگر گمان غالبش بر اين بود که من ثناء بخوانم به امام در رکوع یا سجده میرسم در این صورت ثناء بخواند و اما اگر گمان غالبش این بود که اگر ثناء بخوانم رکوع یا سجده فوت میشود ثناء نخواند بلکه تکبیر تحریمه گفته و بعد از آن برای شریک شدن در رکوع یا سجده تکبیر بگوید.
وفي الهندية:
«وان أدرك الامام في الرکوع أو السـجـود یتحری ان کان اکبر رأیه انه لو اتی به أدرکه فی شییء من الرکوع أو السجود یأتي به قائماً والا یتابع الامام ولا یأتی به». [الهندية: 1/91].
٤- اگر امام را در تشهد یافت ثنا نخواند بلکه تکبیر تحریمه گفته و بعد از آن برای نشستن در تشهد تکبیر بگوید و بنشیند.
وفي الهندیة:
«وان أدرك الامام في القعدة لا یأتی بـالثناء بـل یکـبر للافـتتاح ثـم للانحطاط ثم یقعد هکذا في البحر الرائق». [الهندية: 1/91].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 20/6/1420.
خواندن بسم الله بين دو سوره در نماز
چه میفرمایند علمای دین در مسئله ذیل:
آیا در قرائتنماز هنگام ضم سورهای با سوره دیگر (مثل فلق و الناس) «بسم الله الرحمن الرحیم» بخواند یا خير؟
الجواب باسم ملهم الصواب
خواندن بسم الله ذر ابتدای هر سوره بهتر و اولی است.
قال في السعاية:
«واما في أول کل سورة فلیست بواجبة والاحسن الاتـیان بـها خــروجاً عن الخلاف». [السعاية:2/170].
اما در نماز جـمع نـمودن دو سـوره در یک رکـعت خـلاف اولی است، همچنین در یک رکعت درمیان دو سوره یک سوره یا بـيشتر از آن را جاگذاشتن مکروه است و در نوافل اشکالی ندارد.
وفي الرد:
«قوله: «ويكره الفصل بسورة قصيرة».... وهذا لَوَ في رَكْعَتَين، أما في ركعة فيكره الجمع بين سورتين بينهما سور أو سورة. فتح. وفي «التاترخانية»: إذا جمع بين سورتين في ركعة رأيت في موضع أنه لا بأس به. وذكر شيخ الإسلام: لا يَنْبَغي له أن يفعل على ما هو ظاهر الرواية ا ه. وفي «شرح الـمنية»: الأولى أن لا يفعل في الفرض، ولو فعل لا يُكْره إلاَّ أن يترك بينها سورة أو أكثر». [رد الـمحتار:1/404].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 16/2/1420ﻫ.ق
در نماز بجاي حرف(قاف) غين خواند
چه میفرمایند علمای دین در مسئله ذیل:
اگر پیشنمازی در نماز هنگام قرائت به جای ﴿ٱهۡدِنَا ٱلصِّرَٰطَ ٱلۡمُسۡتَقِيمَ ٦﴾ چنین خواند: «اهدنا الصراط الـمستغیم» و بجای: ﴿عَيۡنَ ٱلۡيَقِينِ﴾ «عین الیغین» خواند آیـا نمازش درست است یا فاسد میشود.
الجواب باسم ملهم الصواب
اگر عمداً بجای قاف، غین بخواند نمازش فاسد میشود اما اگر عـمداً نخواند بلکه به علت نزدیک بودن مخرج این دو حرف، مشکل است که قاف را اداء کند نمازش فاسد نمیشود ولی لازم استکه برای تصحیح این حرف تلاش کــند.
وفي الهندیه:
«ومنها ذکر حرف مکان حرف: ان ذکر حرفاً مکان حرف ولم یغیر الـمعنی بأن یقرأ ان الـمسلمون، ان الظالـمون، وما اشبه ذلك لم تفسد صلاته، وان غیر الـمعنی: فان امكن الفصل بین الحرفین من غیر مشـقة کـالطاء مـع الصاد، فقرأ: «الطالحات» مکان «الصالحات» تفسد صلاته عند الکل وانکان لا یمكن الفصل بین الحرفین إلا بمشقة کالظاء مع الضاد والصاد مع السین والطاء مع التاء اختلف الـمشایخ قال أکثرهم لا تفسد صلاته هکذا في فتاوی قاضیخان، وکثیر من الـمشایخ أفتوا به قال القاضی الامام ابوالحسن والقاضی الامام ابوعاصم ان تعمّد فسدت و ان جری عـلی لسانه أو کان لایعرف التمییز لا تفسد وهو أعدل الأقاوبل والـمختار هکذا في الوجیز للکردری». [الهندية:1/79].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 26/6/1420ﻫ.ق
خواندن نماز بر روي تخت
سؤال: آیا نماز خواندن بر روی تختیکه بر زمین گذاشته شده است جایز است یا خیر؟
الجواب باسم ملهم الصواب
بله، نماز خواندن بر روی چنین تختی که با زمین متصـل باشد جایز است و اشکالي ندارد.
وفي الهندية:
«ولو سجد علی العجـلة ان کانت عـلی البقـرة لا یـجـوز وان کانت علی الأرض یـجوز کالسجـدة علـی السریر». [الهندية:1/70].
وفي البدائع:
«وجملة الكلام في الصلاة في السفينة: أن السفينة لا تخلو إما إن كانت واقفة أو سائرة، فإن كانت واقفة في الـماء، أو كانت مستقرة على الأرض جازت الصلاة فيها، وإن أمكنه الخروج منها، لأنها إذا استقرت كان حكمهاحكم الأرض». [بدائع الصنائع: 1/291].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 18/2/1420ﻫ.ق
تعليم زنان بدون پرده
آيا مىتواند بدون اذن شوهر پيش عالمى برود بدون پرده تعليم بگيرد يا خير؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
براي آموزش زنان، علماء گفتهاند كه با پرده و حجاب باشد و در خلوت نباشد، زيرا ضرورتى در كشف نيست و خلوت با زن بيگانه و نظر به آن حرام و ممنوع است و زن هم از كشف وجه منع شده است، مگر اينكه براى حاجتى چون احقاق حق باشد.
وفي الحديث:
«و عن عمر مرفوعا: أَلَا لَا يَخْلُوَنَّ رَجُلٌ بِامْرَأَةٍ إِلَّا كَانَ ثَالِثَهُمَا الشَّيْطَانُ». [رواه الترمذى]. [اعلاء السنن: 17/11].
وفي الدر:
«وتمنع الـمرأة الشابة من كشف الوجه بين رجال لا لأنه عورة بل لخوف الفتنة كمسه وان امن الشهوة، لأنه اغلظ، ولذا ثبت به حرمة الـمصاهرة كما يأتى في الحظر ولا يجوز النظر إليه بشهوة كوجه أمرد فانه يحرم النظر إلى وجهها».
وفي الرد:
«قَوْلُهُ «وَتُمْنَعُ الْمَرْأَةُ إلَخْ» أَيْ تُنْهَى عَنْهُ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ عَوْرَةً قَوْلُهُ: «بَلْ لِخَوْفِ الْفِتْنَةِ» أَيْ الْفُجُورِ بِهَا قَامُوسٌ أَوْ الشَّهْوَةِ. وَالْمَعْنَى تُمْنَعُ مِنْ الْكَشْفِ لِخَوْفِ أَنْ يَرَى الرِّجَالُ وَجْهَهَا فَتَقَعُ الْفِتْنَةُ لِأَنَّهُ مَعَ الْكَشْفِ قَدْ يَقَعُ النَّظَرُ إلَيْهَا بِشَهْوَةٍ... قَوْلُهُ: «وَلَا يَجُوزُ النَّظَرُ إلَيْهِ بِشَهْوَةٍ» أَيْ إلَّا لِحَاجَةٍ كَقَاضٍ أَوْ شَاهِدٍ بِحُكْمٍ أَوْ يَشْهَدُ عَلَيْهَا ... بِقَدْرِ الضَّرُورَةِ كَمَا سَيَأْتِي فِي الْحَظْرِ».
وفي الرد:
«وَالتَّقْيِيدُ بِالشَّهْوَةِ يُفِيدُ جَوَازَهُ بِدُونِهَا، لَكِنْ سَيَأْتِي فِي الْحَظْرِ تَقْيِيدُهُ بِالضَّرُورَةِ وَظَاهِرُهُ الْكَرَاهَةُ بِلَا حَاجَةٍ دَاعِيَةٍ. قَالَ فِي التَّتَارْخَانِيَّة: وَفِي شَرْحِ الْكَرْخِيِّ النَّظَرُ إلَى وَجْهِ الْأَجْنَبِيَّةِ الْحُرَّةِ لَيْسَ بِحَرَامٍ، وَلَكِنَّهُ يُكْرَهُ لِغَيْرِ حَاجَةٍ . اه». [رد الـمحتار: 1/299].
وفي الدر:
«الخلوة بالاجنبية حرام الا ملازمة مديونة هربت ودخلت خربة أو كانت عجوراً شوهاء أو بحائل». [الدر الـمختار مع الرد: 5/360].
والله أعلم بالصّواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دار العلوم زاهدان
نماز شخص معذور
چه میفرمایند علمای دین در مسئله ذیل:
شخصی معذور بود و عذر شرعی وی از قبیل سلسل البول و غیره بود و در مکانی امامت داد درصورتیکه امامی دیگر یا عالمی دیگر وجود نداشته و حال نتیجه چه میشود آیا نمازهای امام و مقتدی اعاده شود یا خیر؟
الجواب باسم ملهم الصواب
مقتدیها باید نمازهایشان را اعاده بکنند چون اقتدای فرد طاهر بمعذور درست نیست.
قال في التنویر فی موانع الاقتداء:
«و لا طاهر بمعذور». [رد الـمحتار:1/578ط بيروت].
والله أعلم بالصواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان 1/11/1420ﻫ.ق
استماع صداى زن از راديو، تلويزيون و ضبط صوت
چه مىفرمايند مفتيان كرام در مسأله ذيل:
استماع و گوش دادن به نوارهاى سخنرانى و قرائت سخنرانان و قاريان زن جايز است يا خير؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
اين مسأله به اختلافى كه بين فقهاء در رابطه با صداى زن (كه عورت است يا خير) وجود دارد مربوط مىشود. چنانكه صاحب محيط، الكافى و قاضيخان صداى زن را عورت قرار دادهاند و ابن امير الحاج شارح المنيه، ابن نجيم صاحب «البحر الرائق» و الأشباه و النظائر و صاحب «النهر الفائق» و مولف «الدر الـمختار» و غيره، آن را عورت قرار ندادهاند.
اقوال مذكور را علامه لكهنوى در «السعاية شرح شرح الوقاية» و علامه شامى در رد المحتار ذكر نمودهاند. البته بعضى در بين دو قول مذكور چنين تطبيق دادهاند كه صداى زن اگر با نرمى و كشيدگى و بلند باشد، امكان وقوع فتنه مى رود، در چنين صورتى صدايش عورت مى باشد (يعنى شنيدن آن جايز نمى باشد) و قابل سماع نيست، اما مطلق صحبت كردن و استماع كلام زن در حد ضرورت اشكالى ندارد و به همين دليل صداى وي نزد بعضى عورت نمىباشد.
وفي السعاية بعد ذكر الأقوال الـمذكورة:
«قلت: على هذا ينبغى أن يكون لفظياً فمن قال: ان صوتها عورة، أراد بها رفع صوتها وتمطيطها وتليينها، لـما في ذلك من وقوع الفتنة ولذلك لا يجوز أن تؤذن وتقيم وتلبّى جهراً، ومن قال: أنهاليست بعورة، أراد بها مطلق الصوت، فانه ليس بعورة.
ويؤيده ما نقل بعضهم عن خط العلامة الـمقدسى انه ذكر الامام ابوالعباس القرطبى في كتابه السماع: لا يظن مَن لا فطنة عنده أنا إذا قلنا صوت الـمرأة عورة، إنا نريد بذلك كلامها، لأن ذلك ليس بصحيح، فأنا نجيز الكلام مع النساء للاجانب ومحاورتهن عند الحاجة إلى ذلك. ولا نجيز رفع صوتهن ولا تمطيطها، لـما في ذلك من استمالة الرجال إليهن وتحريك الشهوات منه ومن هذا لم يجز أن تؤذن الـمرأة». [السعاية شرح شرح الوقاية: 2/72 ومثله في رد الـمحتار لابن عابدين: 1/299].
ونقل في الرد عن النوازل:
«ان نغمة الـمرأة عورة وبنى عليه ان تعلمها القرآن من الـمرأة احب من تعلّمها من الاعمى، ولهذا قال الرسولr:التَّسْبِيحَ لِلرِّجَالِ، وَالتَّصْفِيقَ لِلنِّسَاءِ، فلا يحسن أن يسمعها الرجل». رد الـمحتار: 1/299، السعاية: 2/73».
و صداى زن كه بوسيلهي راديو، تلويزيون و يا ضبط صوت پخش مىشود، چونكه داراى خوش آوازى و باريك نمودن صدا و از حالت عادى و فطرى خارج مىباشد و داراى جذابيت است و از نظر شرع نيازى به گوش فرادادن به صداى تلاوت و قرائت زن، نيست، لذا گوش كردن تلاوت، قرائت و سخنرانى زن بدون ضرورت براى مردان جايز نمىباشد و بايد اجتناب ورزيد.
والله أعلم بالصّواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
حكم انگشتر طلا در نماز و خارج آن
اگر مردى انگشتر طلا در دست كند، خارج از نماز چه حكمى دارد، و در داخل نماز چه حكمى دارد؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
استعمال طلا براى مردان در داخل نماز و خارج از آن حرام است.
وأخرج الترمذى: «عن أبي موسى الأشعريt أنَّ رسول اللهr قال : حُرِّم لباس الحرير و الذهب على ذكور أمِّتي ، وأُحِلَّ لأناثهم ». [الترمذي: 1/302 ط كراچي].
نماز همراه با استعمال طلا، از قبيل انگشتر طلا در دست كردن، درست است و در نماز خللى وارد نمىشود. كما ذكره صاحب عزيز الفتاوى. [عزيز الفتاوي: ص 315].
والله أعلم بالصّواب
خدانظر-عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دار العلوم زاهدان
22/10/1372 ﻫ. ق
جواب عطسه در نماز
سوال: شخص عطسه زننده، اگر در نماز پس از عطسه الحمد لله بگويد، نمازش فاسد مىشود يا خير؟
نيز اگر شخص ديگرى در نماز در جواب عطسه زننده لفظ «يرحمك الله» بگويد نمازش فاسد مىشود يا خير؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
در صورت اول كه عطسه زننده خودش «الحمد لله» بگويد نمازش فاسد نمىشود.
وفي حاشية الطحطاوى على مراقى الفلاح:
«ولو قال: الحمدلله فمن عاطس نفسه لا تفسد». [حاشية الطحطاوي على الـمراقي الفلاح: ص 264].
وفي الطحطاوى على الدر:
«اما لو قال السامع الحمدلله أو العاطس لا تفسد، لأنه لم يتعارف جواباً وان قصده على خلاف فيه، وينبغى ان يحمد العاطس في نفسه ولا يحرك لسانه». [طحطاوي على الدر: 1/263].
وفي الهندية:
«وَلَوْ عَطَسَ فَقَالَ لَهُ الْمُصَلِّي الْحَمْدُ لِلَّهِ لَا تَفْسُدُ، لِأَنَّهُ لَيْسَ بِجَوَابٍ وَإِنْ أَرَادَ بِهِ جَوَابَهُ أَوْ اسْتِفْهَامَهُ فَالصَّحِيحُ أَنَّهَا تَفْسُدُ هَكَذَا فِي التُّمُرْتَاشِيِّ وَلَوْ قَالَ الْعَاطِسُ لَا تَفْسُدُ صَلَاتُهُ وَيَنْبَغِي أَنْ يَقُولَ فِي نَفْسِهِ وَالْأَحْسَنُ هُوَ السُّكُوتُ . كَذَا فِي الْخُلَاصَةِ». [الهندية: 1/98].
وفي الدر:
«ويفسدها تشميت عاطس لغيره بيرحمك الله ولو من العاطس بنفسه لا».
وفي الهندية:
«رجل عطس فقالط الـمصلى: يرحمك الله تفسد صلوته. كذا في الـمحيطين». [الهندية: 1/98].
والله أعلم بالصّواب
خدانظر-عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
حكم كندن موها در نماز
سوال: كندن موهاي ريش (محاسن) در نماز، آيا مفسد نماز است يا خير؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
اگر يك يا دو تار مو را با يك دفعه يا دو دفعه كند نماز فاسد نمىشود، اما اگر كندن مو سه دفعه صورت گرفت نماز فاسد مىشود.
وفي الفتاوى الخانية:
«لو نتف شعرة أو شعرتين بمرة أو مرتين لا تفسد وان نتف ثلاث مرّات تفسد صلاته». [قاضيخان بهامش الهندية: 1/134].
والله آعلم بالصّواب
خدانظر- عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
متابعت سنت رسول الله علیه السلام چه وقت تحقق مييابد؟
متابعت سنت رسول الله - صلى الله عليه وسلم - در هيچ عملي تحقق نمييابد مگر آنگاه که آن عمل در شش چيز موافق شريعت بوده باشد:
1- سبب عمل:
اگر عبادتي پيوسته با سببي باشد، بايد آن سبب، شرعي بوده باشد و اگرنه آن عمل بدعت به شمار ميرود.
مثال: زنده داشتن شب (27) رجب و در آن تهجد کردن بحجت آنکه اين همان شبي است که در آن حادثه اسراء و معراج صورت گرفته است.
نشانه هاي آمدن قيامت كه هنوز ظاهر نشدهاند
دکتر عمر سليمان اشقر
بسم الله الرحمن الرحيم
الحمدلله رب العالمين و الصلاة و السلام علي رسول الله و علي آله و اصحابه الي يوم الدين و اما بعد :
مبحث اول: متحول شدن جزيرة العرب به باغها و جويبارها
از ابوهريره رضي الله عنه روايت شده كه رسولالله صلي الله عليه وسلم فرمودند:
(لَا تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَكْثُرَ الْمَالُ وَيَفِيضَ حَتَّى يَخْرُجَ الرَّجُلُ بِزَكَاةِ مَالِهِ فَلَا يَجِدُ أَحَدًا يَقْبَلُهَا مِنْهُ وَحَتَّى تَعُودَ أَرْضُ الْعَرَبِ مُرُوجًا وَأَنْهَارًا)[1]
دروغ گفتن
دروغ گفتن يكي از اعمال بسيار زشت و نادرست در يك جامعه مي باشد. خداوند متعال دروغگو را دوست ندارد و حضرت محمد (ص) گفته كه دروغگو مومن نيست و يكي از نشانه هاي مشرك اين است كه هميشه دروغ مي گويد.
شخص دروغگو با گفتن حرف هاي دروغ خود باعث رنجش و جدائي, كينه و كدورت و دشمني ميان ديگر افراد فاميل و جامعه مي شوند كه خود يك گناه بزرگ است .
نظام اقتصادي در تمدن اسلامي
دين اسلام آخرين دين الهي بوده و قرآن در حالي كه كتب آسماني پيش از خود را تصديق كرده ولي عمل به آنها را منسوخ داشته است. و رسول گرامي اسلام صلي الله عليه وسلم آخرين نبي خدا بوده و به سوي همه انسانها به رسالت فرستاده شده است.
خشوع در نماز و ترك آن
چه مىفرمايند علماى دين مبين در اين مسئله:
من چند سال پيش در نمازها كاهلى كرده و همه نمازها را مىخواندم، اما با خشوع و خضوع نبوده، و خيلى تند تند خواندهام، حالا تصميم گرفتهام نمازها را كامل و با خشوع و خضوع بخوانم، آيا نمازهايى كه بدون خشوع و خضوع خواندهام اعاده دارند يا نه، يا فقط توبه كنم تا الله مرا ببخشد.
الجواب باسم ملهم المصّواب
خشوع فقط بهنگام تكبير تحريمه كافى و مستحب است، اگر در باقى اركان خشوع ترك گردد اعاده نمازها نه اينكه واجب نيست، بلكه مستحب هم نمىباشد و نماز او جايز است.
وفي الرد:
«قَوْلُهُ: «وَشَرَطَ الشَّافِعِيُّ قِرَانَهَا» وَفِي شَرْحِ الْمُقَدِّمَةِ الْكَيْدَانِيَّةِ لِلْعَلَّامَةِ الْقُهُسْتَانِيِّ: يَجِبُ حُضُورُ الْقَلْبِ عِنْدَ التَّحْرِيمَةِ، فَلَوْ اشْتَغَلَ قَلْبُهُ بِتَفَكُّرِ مَسْأَلَةٍ مَثَلًا فِي أَثْنَاءِ الْأَرْكَانِ فَلَا تُسْتَحَبُّ الْإِعَادَةُ: وَقَالَ الْبَقَّالِيُّ: لَمْ يَنْقُصْ أَجْرُهُ إلَّا إذَا قَصَّرَ». [رد الـمحتار: 1/307، 2/94 ط دارالكتب العلمية بيروت].
«الفقيه انما ينظر إلى دهماء القوم وعامة الناس، ومن الـمعلوم ان العامة يتعسّر عليهم التخشع، فمن أجل ذلك قال الفقهاء بالاستحباب دون الوجوب، رعاية لأحوال الجمهور من الـمومنين، و بالجملة فالخشوع مستحب». [عمدة القاري: 3/17، فتح ابلاري: 3/188].
«وقد حكى النووى الاجماع على ان الخشوع ليس بواجب. الخ... وقد ردّ على كل ما يرد من خلافه من الوجوب، فليراجعهما». [معارف السنن: 3/471].
قال العينى في العمدة:
«ولا شك ان ترك الخشوع ينافى كمال الصلاة فيكون مستحباً، وحكى النووى ان الاجماع على ان الخشوع ليس بواجب». [عمدة القاري: 5/281].
وفي فتح الـملهم:
«اما لو ركع أو سجد ذاهلاً كل الذهول اجزأه اه». [فتح الـملهم: 1/359].
والله اعلم بالصّواب
خدانظر-عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
5/11418 ﻫ.ق
مساجد كبيره در مورد ستره حكم فضا را دارند
آيا مساجدكبيره در باب ستره حكم فضا را دارند يا خير؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
مسجد بزرگ حكم فضا را دارد، اما اينكه در فضا مرور از چه جاهائى درست است. بين علماء احناف اختلاف است. بعضى مىگويند: از مواضع سجده نگذرد. و بعضى مىگويند: اگر مُصلّى، نماز خاشعين را مىخواند يعنى: جاى سجدهاش را نگاه مىكند تا جائيكه مُصلّى مىبيند نگذرد. و اين اندازه، تقريباً يك متر جلوتر از جاى سجده مىشود- قول دوّم را تمرتاشى، صاحب بدائع، فخر الاسلام، صاحب نهايه، فتح، عنايه، و صاحب «رد الـمحتار» ترجيح دادهاند. [رد الـمحتار: 2/398].
والله أعلم بالصّواب
خدانظر-عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
تضرع و نيايش در سجدهء خارج از نماز
اگر كسى بعد از اتمام نوافل يا تهجد در حالت دعا و تضرع به سجده رفته، و در حالت سجده به دعا و راز و نياز بپردازد درست است يا خير؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
زارى و تضرع در سجدهء خارج از نماز درست و مستحب است، ولى حالت نماز افضل احوال است.
وفي الحديث:
«عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِr يُكْثِرُ أَنْ يَقُولَ فِى رُكُوعِهِ وَسُجُودِهِ سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِى. يَتَأَوَّلُ الْقُرْآنَ». [صحيح مسلم].
وجاء في فتح الـملهم تحت هذا الحديث:
«قوله: «يَتَأَوَّلُ الْقُرْآنَ» قال القاضى: جملة وقعت حالاً عن ضمير يقول أى يقول متأولاً للقرآن، أى مبيناً ما هو الـمراد عن قوله: فسبّح بحمد ربّك واستغفره آتياً بمقتضاه، ذكره الطيبى/ وهو أظهر لفظاً ومعنيً. والله اعلم».
قال ابن حجر:
«وهو ان لم يقيّد بحال من الأحوال، لكن جعله في افضل الأحوال وهو الصلاة ابلغ في الامتثال واظهر في التعظيم والاجلال». [فتح الـملهم: 2/94].
اما اين حالت بلافاصله متصل به نماز مكروه است، چونكه وَهْم مسنون بودن آن مىرود، كما اينكه در مورد سجدهء شكر اين حالت بايد رعايت شود.
وفي الدر:
«وسجدة الشكر مستحبة، به يفتى، لكنها تكره بعد الصلاة، لأن الجهلة يعتقدونها سنة أو واجبة و كل مباح يؤدى إليه فمكروه».
وجاء في الشامية تحت قول الشارح:
«قَوْلُهُ: «لَكِنَّهَا تُكْرَهُ بَعْدَ الصَّلَاةِ» الضَّمِيرُ لِلسَّجْدَةِ مُطْلَقًا. قَالَ فِي شَرْحِ الْمُنْيَةِ آخِرَ الْكِتَابِ عَنْ شَرْحِ الْقُدُورِيِّ لِلزَّاهِدِيِّ: أَمَّا بِغَيْرِ سَبَبٍ فَلَيْسَ بِقُرْبَةٍ وَلَا مَكْرُوهٍ، وَمَا يُفْعَلُ عَقِيبَ الصَّلَاةِ فَمَكْرُوهٌ لِأَنَّ الْجُهَّالَ يَعْتَقِدُونَهَا سُنَّةً أَوْ وَاجِبَةً وَكُلُّ مُبَاحٍ يُؤَدِّي إلَيْهِ فَمَكْرُوهٌ انْتَهَى. وَحَاصِلُهُ أَنَّ مَا لَيْسَ لَهَا سَبَبٌ لَا تُكْرَهُ مَا لَمْ يُؤَدِّ فِعْلُهَا إلَى اعْتِقَادِ الْجَهَلَةِ سُنِّيَّتَهَا كَاَلَّتِي يَفْعَلُهَا بَعْضُ النَّاسِ بَعْدَ الصَّلَاةِ». [رد الـمحتار: 1/577 ط كويته، 598، 597 ط دارالكتب العلمية، كذا فى خير الفتاوى: 2/444 وكذا في امداد الفتا وى: 1/556].
والله أعلم بالصّواب
خدانظر-عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
8/3/1416 ﻫ.ق
نماز خواندن در مسجدى كه در مكان مغصوب بنا شده است اعاده نمازهايي كه با كراهت تحريمي خوانده شدهاند
اگر كسى براى مسجد زمينى خريده است و كنار اين زمين شخصى ديگر هم زمينى دارد، و آن شخص بدون اجازهء صاحب زمين، زمين او را به مسجد منضم مىكنند صاحب زمين مىگويد: اين زمين مال من است، اما آن شخص زمين را بزور مىبرد. آيا در اين مسجد نماز خواندن درست است يا خير؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
نحمده ونصلي على رسوله الكريم
امّا بعد: نماز خواندن در زمين غصب شده مكروه تحريمى است.
چنانكه صاحب «الدر الـمختار» مى فرمايد:
«وتكره في أرض مغصوبة».
و علامه شامى/ بعد از ذكر عبارت شارح منيه «بنى مسجداً في أرض غصب لا بأس بالصلوة فيه» ميفرمايد:
«وَفِي الْوَاقِعَاتِ بَنَى مَسْجِدًا عَلَى سُورِ الْمَدِينَةِ لَا يَنْبَغِي أَنْ يُصَلِّيَ فِيهِ، لِأَنَّهُ مِنْ حَقِّ الْعَامَّةِ فَلَمْ يَخْلُصْ لِلَّهِ تَعَالَى كَالْمَبْنِيِّ فِي أَرْضٍ مَغْصُوبَةٍ ا ه ثُمَّ قَالَ: وَمَدْرَسَةُ السُّلَيْمَانِيَّةِ فِي دِمَشْقَ مَبْنِيَّةٌ فِي أَرْضِ الْمَرْجَةِ الَّتِي وَقَفَهَا السُّلْطَانُ نُورُ الدِّينِ الشَّهِيدُ عَلَى أَبْنَاءِ السَّبِيلِ بِشَهَادَةِ عَامَّةِ أَهْلِ دِمَشْقَ وَالْوَقْفُ يَثْبُتُ بِالشُّهْرَةِ، فَتِلْكَ الْمَدْرَسَةُ خُولِفَ فِي بِنَائِهَا شَرْطُ وَقْفِ الْأَرْضِ الَّذِي هُوَ كَنَصِّ الشَّارِعِ، فَالصَّلَاةُ فِيهَا مَكْرُوهَةٌ تَحْرِيمًا فِي قَوْلٍ، وَغَيْرُ صَحِيحَةٍ لَهُ فِي قَوْلٍ آخَرَ كَمَا نَقَلَهُ فِي جَامِعِ الْفَتَاوَى، وَكَذَا مَاؤُهَا مَأْخُوذٌ مِنْ نَهْرٍ مَمْلُوكٍ، وَمِنْ هَذَا الْقَبِيلِ حُجْرَةُ الْيَمَانِيِّينَ فِي الْجَامِعِ الْأُمَوِيِّ، وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إلَّا بِاَللَّهِ». [رد الـمحتار: 1/281].
سؤال: نمازهايى كه در قسمت غصب شده خوانده شده آيا اعاده آنها واجب است يا خير؟
ج: در اين باره اختلاف است، علامه شامى/ وجوب اعاده را ترجيح دادهاند چنانكه مىفرمايند:
«وَقَدْ عَلِمْت أَيْضًا تَرْجِيحَ الْقَوْلِ بِالْوُجُوبِ، فَيَكُونُ الْمُرَجَّحُ وُجُوبَ الْإِعَادَةِ فِي الْوَقْتِ وَبَعْدَهُ». [رد الـمحتار 1/536، احسن الفتاوى: 3/428].
والله أعلم بالصّواب
خدانظر -عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
در نماز ركوع متروكه ركعت اول را در ركعت چهارم خواند
اگر شخصى در يك نماز چهار ركعتى كه در ركعت اول سهواً ركوع ترك شده است، و در ركعت چهارم بيادش مىآيد كه ركوع ركعت اول را انجام نداده است، و در ركعت چهارم علاوه بر ركوع آن ركعت، يك ركوع اضافى براى جبران ركوع اول انجام داد، و در آخر سجدهء سهو نمود، آيا نمازش درست است يا خير؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
نماز وى صحيح نشده؟ بايد نماز را اعاده كند.
وفي الهندية:
«لَوْ رَكَعَ قَبْلَ الْقِيَامِ أَوْ سَجَدَ قَبْلَ الرُّكُوعِ لَا يَجُوزُ». [فتاوي هنديه: 1/71].
معلوم شد كه ترتيب درميان ركوع و قيام و درميان سجده و ركوع فرض است. و به سبب ترك فرض نماز باطل مىشود.
والله أعلم بالصّواب
خدانظر-عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
سامعى قرآن را در دست مىگيرد و امام را فتح مىدهد
چه مىفرمايند علماى دين درمسئله ذيل:
سامعى قرآن در دست گرفته و امام را فتح مىدهد، آيا نماز امام باطل مىشود يا خير؟
الجواب باسم ملهم الصّواب
چونكه اين شخص «سامع» در اينجا سه عمل انجام مى دهد:
1- نظردر قرآن
2- حمل قرآن
3- تقليب اوراق،
بنابراين نمازحامل قرآن فاسد مىشود. و وقتي كه به امامش فتح مىدهد، گويا يك شخص كه در نماز شركت ندارد امام را فتح مىدهد بنابراين نماز امام و مقتديانش نيز فاسد مىشود.
وفي الدر التمختار:
«ويفسدها انتقاله من صلاة إلى مغايرتها.... وقراءته من مصحف أى ما فيه قرآن مطلقاً لأنه تعلم». [الدر الـمختار مع رد الـمحتار: 1/416].
وفي الشامية:
«قَوْلُهُ: «لِأَنَّهُ تَعَلُّمٌ» ذَكَرُوا لِأَبِي حَنِيفَةَ فِي عِلَّةِ الْفَسَادِ وَجْهَيْنِ. أَحَدُهُمَا: أَنَّ حَمْلَ الْمُصْحَفِ وَالنَّظَرِ فِيهِ وَتَقْلِيبِ الْأَوْرَاقِ عَمَلٌ كَثِيرٌ. وَالثَّانِي أَنَّهُ تَلَقُّنٌ مِنْ الْمُصْحَفِ فَصَارَ كَمَا إذَا تَلَقَّنَ مِنْ غَيْرِهِ. وَعَلَى الثَّانِي لَا فَرْقَ بَيْنَ الْمَوْضُوعِ وَالْمَحْمُولِ عِنْدَهُ، وَعَلَى الْأَوَّلِ يَفْتَرِقَانِ وَصَحَّحَ الثَّانِي فِي الْكَافِي تَبَعًا لِتَصْحِيحِ السَّرَخْسِيِّ».[رد الـمحتار: 1/416].
والله أعلم بالصّواب
خدانظر-عفا الله عنه-
دارالافتاء حوزه علميه دارالعلوم زاهدان
این وب تابع قوانین جمهوری اسلامی ایران میباشد و فقط عقیده اهل سنت و جماعت را بیان میکند و هدفش فقط رضای الله جل جلاله میباشد